Przebudowa domu drewnianego o konstrukcji przysłupowej w murowany uchwycona przez fotografa w idealnym momencie.

Dom zlokalizowany w Zakliczynie n/D, róg zachodniej strony Rynku i ulicy Mickiewicza.
Fotografia z lat powojennych.

W drewnianych domach o konstrukcji przysłupowej możliwa była przebudowa ścian bez naruszania konstrukcji dachu. Innymi słowy, można było wyburzyć ściany, tak że zostawał sam dach wsparty (zazwyczaj) na dziewięciu słupach. Z opisaną sytuacją mamy do czynienia na poniższym zdjęciu, gdzie etapami zaczęto zastępować ściany drewniane, murowanymi. Jak widać pół domu jest murowana, a pół drewniana.

Zakliczyn w XIX wieku należał, obok takich miasteczek jak Ciężkowice, Czchów czy Lipnica Murowana, do zespołów drewnianej architektury małomiasteczkowej.
W połowie XIX wieku w Zakliczynie było bez mała 140 domów mieszkalnych. Widoczne są one wszystkie na austriackim szkicu polowym z 1848 roku. W tym czasie w całym Zakliczynie były tylko 4 domy murowane: jeden przy zachodniej i dwa przy wschodniej stronie Rynku oraz jeden przy ulicy Bieckiej (obecnie Malczewskiego). Zatem 97% budynków mieszkalnych stanowiły domy drewniane! Domy murowany to zaledwie 3% całej ówczesnej zabudowy.
Murowanymi budowlami w obrębie Zakliczyna były też: Ratusz, kościół pw. św. Idziego Opata, klasztor wraz z kościołem OO. Franciszkanów.
Sytuacja zaczęła się zmieniać dopiero z początkiem nastania XX wieku. Wtedy to przy Rynku zaczęły powstawać pierwsze w Zakliczynie murowane domy i kamienice, które w zasadzie wszystkie przetrwały do współczesności.

I tak w 1946 r. w Zakliczynie było ogółem 137 domów, tyle samo co 100 lat wcześniej(!). Z tym, że:
– 41 domów było murowanych (29,6%),
– 96 domów było drewnianych (70,4%).
W tym konstrukcję przysłupową posiadało 32 domy, co stanowiło 23,2% wszystkich domów.
Ilość warsztatów pracy w 1946 roku przedstawiała się następująco:
– gospodarstw rolnych było110,
– warsztatów rzemieślniczych było 31,
– sklepów – 11.

Powyższe zestawienie obrazuje stagnacje (zastój) w rozwoju miast galicyjskich pokroju Zakliczyna w XIX i na początku XX wieku. Wpływ na taki stan rzeczy miało wiele czynników. Główne to zacofanie gospodarcze, brak kapitału na rozwój przemysłu, dominacja rolnictwa i systemu pańszczyźnianego, klęski i epidemie, emigracja. Przez te lata, oprócz przebudowania kilkudziesięciu domów, Zakliczyn właściwie tkwił w miejscu.

✍️ Wojciech Grzegorczyk