SZYMANOWICZ Józef (1886–1946)

Dr Józef SZYMANOWICZ (żył 1886–1946), lekarz ginekolog i położnik, docent Uniwersytetu Jagiellońskiego, bohater Polskiego Słownika Biograficznego.

Urodził się 23 II 1886 r. w Zakliczynie n/D. Był najstarszym z dziewięciorga dzieci Michała i Marii z Szymanowiczów Szymanowiczowej. Żonaty z Zofią z Pelczarów córką dr med. UJ Zenona Pelczara. Mieli trójkę córek: Wandę, Barbarę i Ewę.

W czasie I Wojny Światowej pełnił służbę jako C.K. Naczelny lekarz Grupy Oddziału Sanitarnego w Grupie Tajnego Radcy Blum’a.

Doświadczenia wojenne były podstawą jednego z licznych jego artykułów naukowych. W czasopiśmie Lekarz Wojskowy w 1920 r. opublikował artykuł: „Przyczynek do wczesnej operacji postrzałów przewodu pokarmowego”.

Był egzaminatorem w Krakowskiej Szkole Położnych. W 1923 r uzyskał habilitację jako docent położnictwa i ginekologii na Wydziale Lekarskim UJ. Pracował w Klinice Położnictwa i Ginekologii UJ. Był pionierem polskiej endokrynologii ginekologicznej. Od 1931 r. do II wojny światowej prymariusz/ordynator III Oddziału Ginekologiczno – Położniczego w Szpitalu św. Łazarza w Krakowie. Udzielał się społecznie. W 1933 roku był członkiem Komitetu Obywatelskiego organizowanego co roku X tygodnia Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. W 1936 roku był członkiem Honorowego Komitetu Wystawy Jubileuszowej dla uczczenia 60-lecia pracy malarskiej Wojciecha Kossaka.

Był kapitanem rezerwy Wojska Polskiego. W 1939 r. z chwilą wybuchu wojny polsko – niemieckiej otrzymał rozkaz zorganizowania szpitala wojskowego nr 502 w Horodence. W związku z tym opuścił Kraków w dniu 3 września 1939 roku. Na dworcu w Rzeszowie zaskoczył go nalot samolotów nieprzyjacielskich, który spowodował poważną ilość ofiar wśród ludności cywilnej i wojska. Dotarł do Szpitala Powszechnego w Rzeszowie i zastał go bez personelu lekarskiego oraz w stanie dezorganizacji. Zmuszony był więc przerwać swoją podróż. Po zaopatrzeniu rannych wyruszył w dalszą podróż do Lwowa, którą przerwał po raz kolejny zawał serca. W ciężkim stanie udał się do Horodenki. Po wkroczeniu wojsk rosyjskich na wschodnie ziemie Rzeczypospolitej Polskiej, powrócił do Lwowa, a następnie wyjechał do Przemyśla, gdzie wraz z całą rodziną przeżył całą gehennę tułaczego życia uciekinierów. 28 grudnia 1939 roku powrócił do Krakowa i rozpoczął pracę zawodową. Nie powrócił do pracy w Szpitalu Św. Łazarza, ponieważ nie uwzględniono jego zgłoszenia. W tym okresie czasu szedł z pomocą lekarską wysiedlonym i potrzebującym. Uczestniczył w tajnym nauczaniu, egzaminując studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracę wykonywał na polecenie dziekana Wydziału Lekarskiego Władysława Szumowskiego. W sierpniu 1942 roku wyrzucono go z mieszkania w jego własnej kamienicy przy ulicy Siemiradzkiego 35. Bezpośrednio po tym został sparaliżowany i nie powrócił już do zdrowia. Źródłem jego utrzymania stało się wysprzedawanie rzeczy. Porady lekarskie, których udzielał były wyłącznie darmowe. Prywatne zbiory biblioteczne złożył w Bibliotece Jagiellońskiej oraz na Oddziale III Szpitala Św. Łazarza w Krakowie. Zmarł 16 IV 1946 w Krakowie i pochowany został w grobowcu rodzinnym jego żony Zofii z Pelczarów na cmentarzu Rakowickim.

Jeszcze za życia doczekał się notatki o sobie w wydanej w 1927 roku Ilustrowanej Encyklopedii Trzaski, Everta i Michalskiego. Już po II Wojnie Światowej zamieszczony został w Polskim Słowniku Biograficznym.

✍️ Paweł Szymanowicz