Za nami 36. spotkanie TMZZ!
2026-03-24
Jak dawniej (i teraz) w Zakliczynie Judasza palono
2026-04-02
Stara i nowa historia Kościoła oraz opis jego wnętrza
Zapraszamy do obejrzenia filmu z marca 2026 przygotowanego przy współpracy Towarzystwa Miłośników Ziemi Zakliczyńskiej i Parafii pw. św. Idziego Opata w Zakliczynie:
Stara i nowa historia kościoła parafialnego pw. Św. Idziego Opata w Zakliczynie
Nad Dunajcem, pośród domów i ulic, których układ pamięta dawne stulecia, wznosi się kościół, który od siedmiuset lat towarzyszy mieszkańcom Zakliczyna. To tutaj kolejne pokolenia przychodziły z modlitwą, z radością i wdzięcznością, z lekiem, obawą i niepokojem, ale też z nadzieją. Tu chrzczeni byli mieszkańcy miasta, ale nie tylko oni. Tu zawierano małżeństwa, tu żegnano zmarłych. Tu toczyło się ich życie. Kościół parafialny świętego Idziego Opata… to nie tylko cenny zabytek architektury, ale przede wszystkim żywa kronika Zakliczyna, Kronika zapisana w jego murach i w nazwiskach kolejnych duszpasterzy.
Pierwotna nazwa miejscowości Zakliczyn to Dunavitz. Nazwa pochodziła od przepływającej przez nią rzeki Dunajec. We wczesnym średniowieczu wieś ta nosiła już nazwę Opatkowice, bo należała do włości opactwa Benedyktynów w Tyńcu. Oni też ufundowali tu w XII wieku drewniany kościół, usytuowany na niewielkim wzniesieniu.
Kościół ten zapewne był niewielkich rozmiarów i skromnie wyposażony. Jego patronem został św. Idzi Opat, którego kult był w tym czasie niezwykle rozpowszechniony. Prawdopodobnie była to jedna ze świątyń wotywnych, budowanych pod koniec XI w. i na początku XII w., o których wspomina Długosz. Pierwszym znanym z imienia proboszczem był Przybysław i to on jest wspominany w Aktach Kamery Apostolskiej z lat 1325-1327 jako pleban kościoła w Opatkowicach płacący świętopietrze Stolicy Apostolskiej.
W połowie XVI wieku właściciel Melsztyna, Spytko Wawrzyniec Jordan nabył dla siebie wieś Opatkowice, lokując na jej terenie w 1557 roku miasto Zakliczyn. Wtedy to ów drewniany kościół został przez niego około 1568 roku przebudowany i powiększony. Dobudowano wówczas dwie drewniane kaplice. Trzecia kaplica, średniowieczna, od strony północnej przylegała do kościoła i była kaplicą grobową rycerskiej rodziny Gierałtów. W XVII wieku została ona przebudowana w stylu barokowym i poświęcona
św. Józefowi. Niestety pożar w 1735 roku zniszczył doszczętnie cały kościół wraz z jego wyposażeniem oraz dwie kaplice. Ocalała jedynie ta najstarsza i pełniła przez pewien czas rolę prowizorycznej świątyni.
Inicjatywę budowy nowego kościoła podjął w 1739 r. ks. Mikołaj Błoński, ówczesny proboszcz zakliczyński. Budowa trwała 29 lat, od 1739 do1768. Kościół zbudowano na planie krzyża łacińskiego, jako budowlę jednonawową, zakończoną krótkim prezbiterium. Z nowym kościołem połączono kaplicę p.w. św. Józefa. Cała świątynia otrzymała też późnobarokowy wystój z elementami rokoko.
Fundatorem był ówczesny właściciel Zakliczyna Maciej Lanckoroński herbu Zadora. W tej nowej zakliczyńskiej świątyni znalazły się również pewne pojedyncze elementy pochodzące z kaplicy zamkowej zamku Lanckorońskich w Melsztynie. Są to : wizerunek Matki Bożej z poł. XVI w., obraz Pana Jezusa Ukrzyżowanego z XVII w., wizerunek Chrystusa Przemienionego (Veraicon) z XVII w. oraz cała nastawa ołtarzowa z czarnego marmuru wraz z drewnianymi figurami świętych Szymona i Judy Tadeusza (XVII w.)
Na początku XX w. kościół został nieco przedłużony i w sposób naturalny zakończony dobudowaną od strony zachodniej wieżą z dzwonnicą i kruchtą. W ten sposób zakliczyńska świątynia uzyskała obecny kształt.
Kościół budowano 29 lat. /1739-1786/. Budowę zakończono w 1786 r. jednak konsekracja kościoła odbyła się 56 lat po zakończeniu budowy. Pewnie ten czas był potrzebny, by wyposażyć kościół w to, na co my dzisiaj patrzymy, i co w tym kościele podziwiamy. Cały wystrój kościoła utrzymany w stylu późnobarokowym jest dziełem krakowskiej pracowni Piotra Korneckiego.
Konsekracja kościoła odbyła się 30 czerwca 1824 r. i dokonał jej pierwszy biskup diecezji tarnowskiej bp. Grzegorz Wojciech Ziegler.
W latach 2000 – 2007 odnowiono wszystkie ołtarze i ambonę oraz ufundowano nowe ławki i konfesjonały. /mgr Janusz Czop, mgr Rafał Bukowski – Kraków/ W tym samym czasie odnowiono figury kamienne znajdujące się na cokołach przy bramach ogrodzenia kościoła: Św. Piotr i Św. Paweł, Pan Jezus z niewiernym Tomaszem i Św. Jan Chrzciciel. /Mariusz Zając/. W 2006 roku postawiono przy kościele pomnik poświęcony Św. Janowi Pawłowi II, który otrzymał Honorowe Obywatelstwo Miasta i Gminy Zakliczyn, a w 2017 roku został patronem miasta Zakliczyn i całej Ziemi Zakliczyńskiej. /Marian Pajor – Łososina Dolna/
W kolejnych latach 2011 – 2013 przeprowadzono gruntowny remont elementów konstrukcyjnych kościoła. Wzmocniono fundamenty, wykonano izolację fundamentów oraz odwodnienie budynku kościoła i całego placu kościelnego, łącznie z murem ogrodzenia od strony południowej, co miało spowodować osuszenie fundamentów kościoła. Zwieńczeniem tych prac było odnowienie całej elewacji kościoła. Prace konstrukcyjne były prowadzone także wewnątrz kościoła. Było to wykonanie wewnątrz wieży kościoła, nowej dębowej konstrukcji do zawieszenia dzwonów wraz z klatką schodową, oraz częściowa wymiana więźby dachowej przylegającej do wieży kościoła. /Roman Rolka – Nowy Sącz/
Po 10 latach, kiedy ściany kościoła obeschły, przystąpiono do kolejnego etapu remontu kościoła, tym razem jego wnętrza. Etap ten przypadł na lata 2024-2026. Prace remontowe polegały na zbiciu tynków na ścianach kościoła do wysokości ok. 2 m. osuszeniu ścian i położeniu nowych tynków konserwatorskich. Wymieniono wszystkie instalacje w kościele tj. instalacja elektryczna wraz z nowym osprzętem, nagłośnieniowa wraz z nowym osprzętem, alarmowa, p-poż., monitoringu wewnątrz i na zewnątrz kościoła, instalacja odgromowa i iluminacja kościoła. /Roman Rolka, Paweł, Paweł Szczurek – Nowy Sącz/
Zwieńczeniem tego etapu remontu było wyprostowanie wszystkich ścian kościoła i ich pomalowanie ciepłymi pastelowym kolorem. Odnowiono też polichromię znajdującą się w prezbiterium kościoła. Przy okazji konserwacji polichromii odkryto, że pod nią znajduje się starsza, sięgająca prawdopodobnie XIX w. /Bartosz Skór – Strzelce Wielkie, Małgorzata Zelek-Ratowsk – Łęg Tarnowski/
W ten sposób dobiegł końca kapitalny remont kościoła Św. Idziego Opata w Zakliczynie. Celem wykonanych prac konserwatorskich, było zachowanie w jak najlepszym stanie technicznym i estetycznym przekazanego dziedzictwa jakim jest ten przepiękny kościół, oraz przygotowanie go do dwóch bardzo ważnych dla parafii wydarzeń: 200-lecia konsekracji kościoła, która miała miejsce 30.06.2024r. i do uroczystości 700-lecia istnienia parafii Św. Idziego Opata, która odbyła się 14.08.2025r. Obydwu tym uroczystościom przewodniczył Ks. Biskup Ordynariusz dr Andrzej Jeż.
Opis wnętrza kościoła
Ołtarz główny powstał w latach 50-70 XVIII w. i cały jest utrzymany w stylu późnego baroku z elementami rokoko. W centrum ołtarza, rzecz najważniejsza w każdym kościele – tabernakulum. Tabernakulum w kościele Św. Idziego w całości jest złocone i zwieńczone figurą pelikana.
W środkowym polu ołtarza umieszczono obraz Matki Bożej Różańcowej Pani Zakliczyńskiej, pochodzący z kaplicy zamkowej w Melsztynie. Obraz został namalowany na płótnie naklejonym na deski przez nieznanego autora i przedstawia Madonnę z Dzieciątkiem, trzymającą w prawej dłoni kwiat białej róży /symbol czystości i doskonałej miłości/. Dzieciątko prawą rączkę unosi w geście błogosławieństwa, a w lewej dzierży glob ziemski zwieńczony krzyżem. Nad głowami obu postaci znajdują się świetliste aureole.
Ołtarz zdobią figury świętych (od lewej): św. Wojciecha bpa i męczennika, św. Mateusza Ewangelisty, św. Łukasza Ewangelisty, Św. Jana Ewangelisty, Św. Marka Ewangelisty oraz Św. Stanisława Biskupa Szczepanowskiego bpa i męczennika.
Nad obrazem Matki Bożej znajduje się kartusz z Jej inicjałem. Natomiast w zwieńczeniu ołtarza widnieje obraz św. Idziego Opata – patrona parafii.
W prezbiterium warto zwrócić uwagę na polichromię, która zdobi sklepienie. Zawiera ona 3 obrazy: Dzieciątko Jezus, Koronację Matki Bożej oraz postać Chrystusa w Ogrójcu.
W prezbiterium znajdziemy również przepiękne witraże: Św. Antoniego, Św. Barbary, Matki Bożej Niepokalanej i Św. Michała Archanioła.
Warto także zwrócić uwagę na pięknie wkomponowane w wystrój całego prezbiterium stalle pochodzące z lat 50-tych XX w. Stalle przedstawiają obraz Ostatniej Wieczerzy oraz przekazanie Św. Piotrowi władzy kluczy. Całe prezbiterium zamyka posoborowy ołtarz i ambonka, wykonane w stylu dopasowanym do całości wystroju kościoła.
Przy samych balaskach natomiast znajduje się barokowa chrzcielnica wykonana z marmuru kieleckiego datowana na rok 1684 rok. Niewielka, kwadratowa stopa, czasza półkolista z profilowaną krawędzią, dekorowana motywem puklowań. Na brzegu stopy umieszczone są litery i data: T.N. B X B 9 1684
W nawie kościoła znajdziemy 4 ołtarze boczne wykonane podobnie jak ołtarz główny w tym samym stylu przez pracownię Piotra Korneckiego.
Ołtarz Najświętszego Serca Pana Jezusa
W centralnej części ołtarza, w niszy znajduje się figura Najświętszego Serca Chrystusa. Po bokach zaś rzeźby: św. Jana Jałmużnika (po lewej) i św. Jana Kantego (po prawej). Ołtarz zwieńczony jest obrazem św. Mikołaja. Na mensie ołtarza osadzono Relikwiarium z obrazem i relikwiami Św. Jana Pawła II patrona Zakliczyna i całej ziemi zakliczyńskiej.
Ołtarz Przemienienia Pańskiego i św. Anny na zasuwie
W części centralnej wizerunek Chrystusa Przemienionego. Malowidło na desce nakryte sukienką (XVII w.) Przeniesiony w 1774 r. ze zniszczonej kaplicy zamkowej w Melsztynie. Po bokach znajdują się rzeźby: św. Barbary (po lewej) i św. Apolonii (po prawej). Ołtarz zwieńczony jest obrazem Św. Zofii z córkami. Na zasuwie widnieje obraz św. Anny XIX w. nauczającej Matkę Bożą. Na mensie ołtarza osadzono Relikwiarium z obrazem Św. siostry Faustyny Kowalskiej i relikwiami Apostołki Bożego Miłosierdzia.
Ołtarz św. Józefa
W centrum ołtarza widnieje obraz św. Józefa sygnowany i datowany na rok 1813. Po bokach znajdują się rzeźby św. Jana Nepomucena (po lewej) i św. Katarzyny Aleksandryjskiej (po prawej). Ołtarz zwieńczony jest obrazem przedstawiającym św. Zygmunta i św. Wawrzyńca. Na mensie ołtarza widzimy współczesny obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy.
Ołtarz św. Tekli
W centralnej części ołtarza umieszczony jest obraz św. Tekli, męczennicy. Nad obrazem, kartusz z inicjałem świętej (ST) i datą wykonania ołtarza AD 1775. Po bokach znajdują się figury św. Rocha (po lewej) i św. Sebastiana (po prawej). Ołtarz wieńczy obraz św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Na mensie ołtarza widzimy współczesny obraz św. Teresy od Dzieciątka Jezus.
Kaplica boczna
Natomiast w kaplicy bocznej poświęconej niegdyś Św. Józefowi, znajduje się ołtarz z czarnego marmuru przeniesiony u schyłku XVIII w. ze zniszczonej kaplicy zamkowej
w Melsztynie.
W centralnej części ołtarza widzimy współczesny obraz Pana Jezusa Miłosiernego – Jezu ufam Tobie osadzony w dębowej oprawie. Po bokach na marmurowych cokołach znajdują się drewniane rzeźby Apostołów: św. Szymona (po lewej) i św. Judy Tadeusza (po prawej). Cały ołtarz zwieńczony jest malowidłem przedstawiającym alegorię różańca: wieniec z białych i czerwonych róż zakończony krzyżem. Na ścianie, po obu stronach ołtarza, na cokołach drewniane widnieją figury: Pana Jezusa Frasobliwego /po lewej/ i figura Matki Bożej z Dzieciątkiem /po prawej stronie/.
Na uwagę zasługuje też polichromia wypełniająca wnętrze kopuły kaplicy oraz zdobiąca jej ściany boczne. Malowidła przedstawiają: Narodzenie Chrystusa, pokłon Trzech Króli i ucieczkę do Egiptu. Na przeciwległych ścianach widzimy świętych dominikańskich i franciszkańskich. W narożnikach kaplicy umieszczone są postaci Ojców Kościoła.
W oknie kaplicy znajduje się piękny witraż przedstawiający Św. Kingę – patronkę górników solnych, ubogich, samorządowców
W kaplicy znajdziemy też piękny barokowy konfesjonał oraz współczesny feretron. Feretron przedstawia Matkę Bożą Różańcową – Panią Zakliczyńską, oraz Jej wstawiennictwo u Boga za rodziną i całą parafią.
Ambona
Pośrodku kościoła na ścianie północnej znajduje się pełna głębokiej wymowy teologicznej i jakże bogato zdobiona wisząca Ambona.
Korpus ambony unoszony jest przez anioła z rozpostartymi skrzydłami. Na narożnikach kosza znajdują się rzeźby Ojców Kościoła (od lewej): Św. Ambrożego, św. Grzegorza Wielkiego, św. Augustyna i św. Hieronima. W polu środkowym ambony umieszczono drzwiczki ozdobione płaskorzeźbą kluczy piotrowych. Powyżej widnieje kartusz z napisem: „Przyjdź, Duchu Święty”. Sufit ambony ozdobiono rzeźbą gołębicy – symbol Ducha Św. Cały baldachim ambony zwieńcza piramidka ozdobiona rzeźbami aniołków. Z trzech stron piramidki kartusze z napisami: „ Idźcie i nauczajcie wszystkie narody”; „Bóg sędzią, śmierć bramą”; „Czas ucieka, wieczność czeka”. Powyżej u stóp aniołów widnieją małe kartusze z napisami: „Bóg widzi”; „Czas ucieka”; „Śmierć się zbliża”; „Wieczność czeka” i odpowiednio umieszczone symbole przemijania: klepsydra, czaszka, lewiatan i lew. Na szczycie Ambony przepiękna rzeźba Jezusa Chrystusa Dobrego Pasterza.
Pozostałe wyposażenie
W tęczy kościoła umieszczona jest rzeźba Chrystusa na krzyżu, który jest unoszony przez trzech aniołów. Rzeźba ta pochodzi z końca XVIII w.
W przedsionku południowym kościoła znajdziemy krzyż procesyjny z XVII w.
W kościele na ścianach bocznych umieszczono duże obrazy: Św. Andrzeja Boboli, męczennika – patrona ubogich, jedności, który jest drugorzędnym patronem Polski oraz patronem ewangelizacji w trudnych czasach. Drugi obraz to Św. Franciszek – patron zakonów, robotników, niewidomych, ubogich, harcerzy, kupców, ekologów, Akcji Katolickiej. Na ścianach kościoła są też stacje Drogi Krzyżowej i obraz Św. Maksymiliana Kolbego w więziennym pasiaku.
Natomiast przy głównym wejściu do kościoła znajduje się tablica proboszczów – lista duszpasterzy prowadzących parafię od XIV wieku aż do jubileuszu w 2025 roku. To materialny znak siedmiuset lat ciągłości tej wspólnoty.
Kościół Świętego Idziego wyposażony jest w organy wykonane w trakturze pneumatycznej, które zastąpiły wcześniejsze organy o trakturze mechanicznej. Zostały one zbudowane na początku lat ’70. XX w. przez organistę z Wiśniowej p. Wilewskiego, a poświęcone 3 października 1971 r. Posiadają dwa manuały i pedał. Wolnostojący kontuar ustawiony tak, że grający jest zwrócony twarzą do ołtarza. Prospekt organów kryje w sobie 27 głosów, z mocno rozbudowanymi kombinacjami.
Kościół Św. Idziego na zewnątrz otoczony jest kamienno-metalowym ogrodzeniem z dwiema bramami zwieńczonymi kamiennymi figurami.
W bramie przy schodach:
- Pan Jezus z niewiernym Tomaszem
- Św. Jan Chrzciciel
- oraz nieco głębiej – Pomnik Św. Jana Pawła II Patrona Zakliczyna i Ziemi Zakliczyńskiej
Natomiast w brama wjazdowa – od drogi:
- Św. Piotr
- Św. Paweł
Ogrodzenie od strony północnej otacza skarpa ozdobiona pięknymi krzewami.
Trzeba powiedzieć, że nasz kościół, o którym tyle tu zostało napisane, to nie tylko zabytek.
To żywa kronika Zakliczyna.
Jeśli byliście Państwo tu na chrzcie, na ślubie, bierzmowaniu… czy pogrzebie, albo po prostu kiedyś usiedliście w naszym kościele w ławce na chwilę modlitwy lub błogiej ciszy to jest to także Wasza historia.
✍️ opracował ks. prałat Paweł Mikulski – proboszcz Parafii pw. Św. Idziego Opata w Zakliczynie nad Dunajcem
